جای خالی ابرنهادهای کارآمد در بازسازی ویرانی‌های زمین‌لرزه

وحید احمدی‌پور

 

بازسازی شهرها و روستاهای ویران‌شدۀ زمین‌لرزۀ سرپل ذهاب به بنیاد مسکن واگذار شده است (۱) و در خبرها صحبت از تزریق یک هزار میلیارد تومان بودجه از سوی دولت برای بازسازی آسیب‌ها شده است (۲). بنیاد مسکن در تب‌وتاب و شور انقلابی سال ۱۳۵۸ ایجاد شد (۳). با این نگرش که مردمانی هستند که محروم نگه داشته شده‌اند و با یک حرکت جهادی به این محرومان و پابرهنگان باید کمک کنیم که از استضعاف رهایی یابند و از محرومیت زدوده شوند. تجربه و عملکرد این نهاد عمدتاً تهیۀ چیزی به نام طرح هادی و ساخت مسکن‌های ارزان قیمت با رویکرد سرپناه‌سازی در مناطق روستایی بوده است.(۴)

 

بیشترین خرابی‌ها در شهر  چهل‌وپنج هزار نفری سرپل ذهاب پیش آمده (۵) و خانه‌هایی که در این شهر خراب شده، پس از جنگ با راهبری ستادهای بازسازی ساخته شده. تشکیلاتی شبیه همین بنیاد مسکن. من فکر می‌کنم این نهاد توانایی بهسازی یک شهر را ندارد. چون دانش و بینش و تجربۀ این کار را نداشته است. نهادی که کارش تهیۀ طرح‌های مسئله‌دار و پُراشتباه هادی روستایی بوده چه درکی از طرح‌های کلان‌شهری دارد که اکنون متولی بازسازی یک شهر شود؟ اصولاً عادت این نهاد استفاده از مصالح ضعیف و ماموریت آن ساخت مسکن ارزان قیمت است (۶). این نهاد هنوز متوجه نیازهای جدید شهرهای جدید نیست؛ چون هدف آن مقابله با تجمل‌گرایی و کمک به محرومان بوده است. سقف درک این نهاد از مسکن، ساخت یک سقف روی سر مردم، آن هم مردم محروم است.

 

زمین‌لرزه یک تهدید بود، اما این تهدید درصورتی‌که جامعۀ چهارصد هزاری مهندسان ایران شایستگی و اراده و دانش کافی می‌داشت، و می‌توانست این یک‌هزار میلیارد تومان را جذب کرده و شهری نمونه جای شهر قبلی بسازد، فرصتی می شد که اعتماد خدشه‌دارشده به جمعیت مهندسی را به مردم و آسیب‌دیدگان بر‌گرداند. با این شرایط من هیچ چشم‌اندازی نمی‌بینم که آنچه را بنیاد مسکن بسازد در زمین‌لرزۀ پسین سالم بماند.

 

یکی از مجریان مسکن مهر همین بنیاد مسکن بوده. مسکن مهری که اکنون سیبل شده برای کوبیدن یک جناح سیاسی و شرکت‌های مهندسی و پیمانکاری. در شهرهای زیر ۲۵ هزار نفر متولی ساخت مسکن مهر همین بنیاد مسکن بوده (۷) و اکنون به همین نهاد دوباره مجوز داده می‌شود که یک مسکن مهر دیگر برایمان بسازد.

 

گویی نظام شهرسازی در کشور ما جایگاه قدرتمندی ندارد و شهرسازان از دیگر گروه‌های جامعۀ مهندسی ساکت‌تر و بی‌تحرک‌ترند. فرایند پیش رو را می‌توان اینگونه پیش‌بینی کرد: بخش بزرگی از ساخت‌وسازها، بازسازی‌های شخصی و منفرد از سوی خود مردم روی ‌دهد. افرادی که غیرمتخصص هستند و با‌توجه‌به تنگنای مالی و فشارهای روانی و افسردگی‌های پس از این مصیبت، انگیزه‌ و دانشی برای ساخت بنایی بهتر ندارند. فقط می‌خواهند هرچه زودتر زیر یک سقف پناه بگیرند. بخش دیگری از ساخت‌وسازها به انبوه‌سازی‌هایی به سبک مسکن مهر و با رویکرد سرپناه‌سازی برای محرومان، با نگاه اعانه‌دادن و ترحم به مردم مصیبت‌زده روی می‌دهد و گمان اینکه طراحان، مجریان یا پیمانکارانی متفاوت از کسانی که قبلاً این پروژه‌های آسیب‌دیده را ساخته‌اند، وجود داشته و شهر را بهتر بسازند، گمانی خیلی خوش‌باورانه است.

 

نیاز قطعی ما وجود یک ابرنهاد یا ابرشرکتی است که در آن بهترین طراحان، مجرب‌ترین سازندگان، کارگران حرفه‌ای و آموزش‌دیده، حقوق‌دانانان، کارشناسان اقتصاد مهندسی، جامعه‌شناسان، معماران، شهرسازان، زمین‌شناسان و محیط‌زیست و دیگر دانشوران حوزۀ شهری گردهم می‌آمدند و با رویکردی انسانی و فراگیر و متعهد به محیط‌زیست، همۀ جوانب را در ساخت یک شهر پیاده می‌کردند.

چنین بنیادی جایش خالی ست. (۸)

    «این فرتور شاهدی‌ست بر اینکه بنیاد مسکن هم ضوابط اجرای دیوارهای میانقاب را رعایت نمی‌کند و ممکن است همان بلایی که سر مسکن‌مهر سرپل‌ذهاب آمد، سر ساخته‌های بنیاد مسکن هم بیاید.»

 

ارجاعات:

۱. «رئیس‌جمهور تصریح کرد: بنیاد مسکن انقلاب‌اسلامی تمام توان خود را برای بازسازی منازل مردم به کار خواهد گرفت و همۀ دستگاه‌های مسئول نیز این بنیاد را کمک خواهند کرد.»

https://www.mehrnews.com/news/4144517/%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DB%B3%DB%B0%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%B9%D9%88%D8%B6-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF

 

بازسازی منازل سرپل ذهاب به بنیاد مسکن اصفهان واگذار شد. 

https://www.mehrnews.com/news/4146411/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%BE%D9%84-%D8%B0%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF

 

۱-۲: «سخنگوی دولت روز گذشته در حاشیۀ جلسه هیأت دولت، مصوبات هیأت وزیران برای کمک به زلزله‌زدگان را تشریح کرد و اعلام کرد درمجموع ۹۴۰ میلیارد تومان تسهیلات و وام بلاعوض در قالب چهار سرفصل ساخت، بازسازی و مرمت خانه‌های شهری و روستایی، اسکان موقت و نیز تهیۀ لوازم منزل به خانواده‌های زلزله‌زده اختصاص می‌یابد»

http://www.iran-newspaper.com/newspaper/BlockPrint/208281

 

۲-۲: حشمت‌الله فلاحت‌پیشه؛ نمایندۀ اسلام آباد غرب: حدود هزار میلیارد تومان اعتبار برای بازسازی مناطق تخریب‌شده به استان کرمانشاه اختصاص داده شد و امیدوار هستیم یک ردیف خاص برای بازسازی در بودجۀ سال آینده نیز از سوی دولت به تصویب برسد.

http://www.ghatreh.com/news/nn40153650/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF%D9%87

 

۳. «بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در تاریخ ۲۱ فروردین سال ۱۳۵۸ تشکیل شده است»

http://www.bonyadmaskan.ir/Pages/Introduction.aspx

۴.اهداف و ماموریت بنیاد در تارنمای رسمی بنیاد: «تهیۀ طرح مجتمع‌های زیستی و واحدهای مسکونی ارزان‌قیمت و اجرای آنها به طور مستقیم یا با مشارکت مردم و همکاری دستگاه‌های ذیربط در روستاها و شهرها»

http://www.bonyadmaskan.ir/Pages/Introduction.aspx

 

۵. جمعیت شهرستان سرپل ذهاب ۸۵ هزار نفر

شهر سرپل ذهاب ۴۵ هزار نفر

در سرشماری سال ۹۵

منبع: درگاه ملی آمار ایران

۶. تعریف اهداف بنیاد مسکن: « از دیدگاه اقتصادی مسکن روستایی بر سرمایه‌گذاری، تولید و اشتغال روستا اثرگذار است. پیشینۀ مشارکت روستاییان در ساخت مسکن و وجود نیروی کار ساده و نیمه‌ماهر و دسترسی به زمین ارزان، امکان ساخت مسکن را به صورت تدریجی و با هزینۀ کم فراهم می کند».

http://www.bonyadmaskan.ir/Pages/Introduction.aspx

 

۷. «۱۳:۵۶ مسکن مهر سرپل ذهاب را وزارت راه ساخت نه بنیادمسکن؛ مدیرکل مسکن مهر بنیاد مسکن با بیان اینکه این نهاد متولی مسکن مهر شهرهای بالای ۲۵ هزار نفر نیست، گفت: واحدهای مسکن مهر در مناطق زلزله زده با کمتر از ۲۵ هزارنفر جمعیت، خسارتی نداشت.»

https://www.mehrnews.com/news/4144291/%DB%B4%DB%B3%DB%B2%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%88%DB%B7%DB%B8%DB%B1%DB%B7%D9%85%D8%AC%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%85-%DB%B1%DB%B0%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C

 

منبع دوم:

سایت بنیاد مسکن: «اطلاعیه واگذاری پروژه های فاقد متقاضی مسکن مهر»

http://www.bonyadmaskan.ir/Pages/MaskanMehrProjects.aspx

 

۸. شرکت سرمایه‌گذاری بانک مسکن در اندازه‌های کوچکتر تجربۀ قابل‌توجهی بوده است.

 

 

 

 

 

وحید احمدی‌پور

یک نظر