معماری و انقلاب؛ معرفی دومین شمارهٔ نشریهٔ الکترونیکی کوبه

 


انقلاب تحول سیاسی پیچیده‌ای است که در طی آن حکومت مستقر به دلایلی توانایی اعمال قدرت را از دست می‌دهد و گروه‌های گوناگون اجتماعی و سیاسی به مبارزه برمی‌خیزند تا قدرت سیاسی را قبضه کنند. این مبارزه اغلب مدتی طول می‌کشد تا آنکه سرانجام نهادهای جدید سیاسی جانشین نهادهای قدیم شوند. محصول پیروزی یک انقلاب، استقرار نهاد سیاسی تازه است. سال گذشته، جمهوری اسلامی ایران چهلمین سال پیروزی انقلاب خود را جشن گرفت. انقلاب اسلامی به‌لحاظ نظری یک جنبش متکی بر اهداف عدالت‌خواهانه و برابر بود که در اشکال مختلف، پیش و پس از انقلاب در لباس احزاب قوام یافته بود.

نظام سیاسی محصول انقلاب در آغاز اختلاطی نظری از رویکردهای حاضر در جریان پیروزی انقلاب بود. رفته‌رفته این ایدئولوژی روشن‌‌تر شد و تعین یافت و دوگانۀ «خود» و «دیگری» را نانوشته تعریف کرد. معماری و شهر در خدمت نهاد قدرت درآمد و نظام ثبات‌یافته، که مفاهیمی را با خود یدک می‌کشید، نیروی مولد کالبد زیست جامعه شد.
به‌دنبال جنبش اجتماعی، انقلاب و تثبیت نظام، ایدئولوژی قدرت مسلط جای آرمان‌خواهی انقلابیون را گرفت و در تمام عناصر جامعه جاری شد. فضای معماری نه فقط از این جریان مستثنی نشد که رسول انتقال پیام و بیش از همه متأثر شد.
گروه پرتعداد ابنیۀ پرطمطراق مذهبی، استقرار کارکردهای سیاسی در کالبدهای مطرود پیشین، استفاده‌های صوری از موتیف‌های به‌کاررفته در ابنیۀ اسلامی تاریخی، نظام‌های نشانگانی سطح شهرها، بازآفرینی مرتب تصاویر رهبران سیاسی و شهدای انقلاب و جنگ، گزاره‌های رنگارنگ سوار بر ایدئولوژی در تعارض با هرچه غیر از خود و تلاش برای احیای مفاهیم رنگ‌باختۀ آرمانی، همه، شهری انقلاب‌کرده را به تصویر می‌کشد، لبریز از پیام‌هایی که خیال می‌کند هنوز به درستی منتقل نشده‌اند.
آنچه کوبه قصد دارد در پروندۀ «معماری و انقلاب»، به آن بپردازد بررسی روند تأثیرپذیری مستقیم معماری و شهر و مفاهیم همبستۀ آن‌ها از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران است. در این پرونده، «احمد افلاکیان» متن معماری را در ساختار گفتمانی رویداد انقلاب بازخوانی کرده، «علی جاودانی» منطق حاکم بر نظریات انقلاب و معماری را با استفاده از استعارۀ صحنۀ نمایش بررسی نموده، «سعید خاقانی» دربارۀ کوشش معماری پس از انقلاب اسلامی را برای یافتن هویت و شخصیتی از آن خود به تصویر کشیده است، من، نقش نگاه‌های ایدئولوژیک به معماری را در مصداق مصلای تهران جستجو کرده‌ام، «سارا کریمی» به طرح چند پرسش دربارۀ نسبت فلسفی میان انقلاب و معماری و چگونگی ایجاد تغییر در معماری پرداخته، «نسرین لاریجانی» دیوارنگاره‌های شهری را مبنای جستجو در روند تغییرات نگاه قدرت به نقش شهروندان قرار داده و «علی پوررجبی» به گفتگو با سیدرضا هاشمی معاون پیشین وزیر راه در جمهوری اسلامی ایران نشسته است.


 

سیده‌شیرین حجازی

یک نظر