معرفی یک سند

 

این سند دستخطی دربارۀ بنای شمس‌العماره و مخاطب آن ناصرالدین شاه است. [۱] سند فاقد مُهر و تاریخ است و نویسندۀ آن معلوم نیست. ظاهراً بنا بر این بوده که بالای شمس‌العماره دو بیرق نصب کنند و ناصرالدین شاه این کار را متوقف کرده است. نویسنده در این سند به ناصرالدین شاه می‌نویسد نصب بیرق‌ها بنا بر نظر شاه متوقف شده، اما روی بام باید چیزی به جهت «نمود و اندام» بام قرار گیرد. نویسنده به جهت اندام بام دو پیشنهاد دارد: مطلا کردن قبه یا نصب شیر و خورشیدی به ارتفاع یک زرع. متن سند از این قرار است:

٫۱خداوند جان ناقابل چاکر بی‌مقدار را تصدق خاک آستان معدلت‌بنیان مبارکت فرماید. ٫۲ دستخط مبارک جهان مطاع به سرافرازی چاکر بی‌مقدار شرف صدور یافت، از زیارت ٫۳ آن سرافرازی حاصل نمود. در خصوص دو عمود بیرق به‌جهت بالای عمارت مبارکه شمس‌العماره، ٫۴ به موجب حکم همایون موقوف نمودم چوب‌های او را نصب نخواهند نمود، عوض چوب ٫۵ در بالای قبۀ عمارت اگر رأی جهان‌آرای ملوکانه قرار یابد، در روی مطلا بام ٫۶ شیروخورشیدی که یک زرع ارتفاع داشته باشد نصب شود و یا آنکه ٫۷ قبه مطلا باشد چون روی بام لابد باید چیزی باشد به‌جهت نمود و اندام ٫۸ بام، هریک رأی جهان‌آرای ملوکانه قرار یابد مقرر نمایند ساخته شود. ٫۹ خداوند جان ناقابل چاکر بی‌مقدار را تصدق خاک آستان معدلت‌بنیان مبارکت فرماید. ٫۱۰ باقی امرکم اعلی مطاع

این سند ابهاماتی دارد، مانند آنکه اگر شمس‌العماره در این سند همان بنای معروف است، منظور از قبۀ بالای آن دقیقاً کدام بخش است؟ آیا مطلا کردن آنچه قبۀ شمس‌العماره نامیده شده واقعاً در دستور کار بوده است؟ آنچه با اطمینان بیشتری از این سند عاید می‌شود آن است که در ذهن نویسنده پیش‌فرضی وجود داشته که بر فراز هر عمارت مهم باید «چیزی برای دیده‌شدن» وجود داشته باشد. چیزی که در اینجا یا می‌تواند قبۀ مطلا باشد یا نصب نشان مهمی چون شیر و خورشید.

۱. به شماره سند ۶۵۶-۲۹۵ موجود در مرکز اسناد کتابخانه ملی ایران

 

 

فریده کلهر

هیچ نظری وجود ندارد