معرفی یک سند: فرمان محمدشاه برای معمارباشی دربار

عبدالله خانِ نقاش‌باشی، معمارباشی و نقاش‌باشی دربار فتحعلی‌شاه، محمدشاه و ناصرالدین شاه بود و بین سال‌های ۱۲۲۵-۱۲۶۶ فعالیت داشت. او از نقاشان خاصۀ فتحعلی‌شاه بود و از او تک‌چهره می‌کشید. او دیوارنگاره‌ای بزرگ از مراسم سلام نوروزی فتحعلی‌شاه در تالار بارعام کاخ گلستان اجرا کرده که اکنون از بین رفته است. [۱]

از محمدشاه فرمانی در دست است که در آن چگونگی رسیدن عبدالله خان به منصب باشی‌گری توضیح داده شده است. طبق متن این فرمان عبدالله خان جزو نقاشان نقاشخانۀ سلطنتی فتحعلی‌شاه بوده و به سبب استعدادی که از خود نشان می‌دهد در مدتی اندک از دیگران پیشی گرفته، به لقب «باشی‌گری» و خطاب «خانی» در دربار او می‌رسد. پس از چندی که استادی او در «نقاشی» و «طراحی بیوتات» نیز آشکار شده، به منصب «باشی‌گری معماران، پیشه‌وران و سایر ارباب حِرف و صنایع بیوتات» سلطنتی مفتخر می‌شود.

طبق این فرمان این مناصب از سوی محمدشاه نیز به رسمیت شناخته شده و مقرر می‌شود «نقاشان، معماران، مهندسان، میناکاران، نجاران، حجاران، فخاران، شیشه‌بران، حدادان، سرایداران، باغبانان، مقنّیان و شماعان» زیر نظر او کار کنند و نباید از دستورات او نافرمانی کنند. متن سند به سال ۱۳۵۳، در شمارۀ ۱۷ مجلۀ راهنمای کتاب منتشر شده است. تصویر سند و متن کامل آن را در لینک زیر مشاهده می‌کنید:

http://asnad.org/fa/document/20/

_____
[۱] نک: آژند، یعقوب «نقاشان دوره قاجار»، گلستان هنر، ش۹ (پائیز ۱۳۸۶)، ص ۷۶.

فریده کلهر

هیچ نظری وجود ندارد