چگونه معماری مجلس باعث بی‌نظمی نماینده‌ها می‌شود؟

 

مجلس ایران آشکارا بی‌نظم است. برداشتی که پس از هر پخش زندۀ تلوزیونی مجلس (نمونه اخیر در بررسی تأیید صلاحیت وزرا) تثبیت می‌شود. تصویر زشتی که نه تنها مناسب مجلس ملت ایران نیست، بلکه با پسوند «اسلامی» نیز هیچ تناسبی ندارد. بی‌انضباطی و درخواست‌های مکرر مبنی‌بر رعایت نظم، یادآور فضای مدارس ابتدایی است که گویی راه چاره‌ای ندارد. چرا؟

البته که در مقامِ پاسخ، به عواملی همچون نمایندگان، فرهنگ، آموزش، قوانین و… می‌شود اشاره کرد؛ اما چه اندازه از هرج‌و‌مرج‌های مجلس به‌عهدۀ معماری مجلس است؟

واقعیت آن است که طراحی مجلسِ نسبتاً جدید ایران، ویژگی‌های بی‌نظم‌کننده‌ای دارد که به اختصار ذکر می شود:

الف-مسئلۀ حریم شخصی و جمعی، فردیت و نمایندگی (فواصل بیش از حد)

هر نماینده میز و محیط شخصی نسبتاً بزرگی دارد که با مسیرها، راهروها و صحن‌های فراخی به یکدیگر متصل شده‌اند. اگر بخواهیم با توجه به استانداردها و قواعد قضاوت کنیم، نه‌تنها اندازه‌گذاری‌ها نمرۀ قبولی نمی‌گیرد بلکه بعضاً به‌طرز اسراف‌گونه‌ای نیز طراحی شده است؛ اما نتیجه چیز دیگریست:

۱. نماینده احساس خلوت و راحتی بیش از حد دارد و حتی ممکن است بخوابد!

درواقع باید قبل از تأمین حریم شخصی نمایندگان پرسید: «نماینده به چه میزانی از حریم شخصی نیاز دارد؟»

نماینده در مجلس شورا که به‌منظور هم‌اندیشی ملی طراحی شده است، نباید دارای حریم شخصی گسترده‌ای باشد؛ بلکه باید به‌عنوان جزئی از یک کل و عضوی از جمع باشد. این مسئله به‌خصوص دربارۀ وظیفۀ «نمایندگی» ابعادی جمعی‌تر می یابد و لازمۀ کنترل «فردیت» نماینده است.

۲. میزها و محیط شخصی وسیع مانع مذاکرات می‌شوند و نمایندگان به‌قصد مشورت، مجبور به حرکت و نشستن در گوشه‌ها خواهند بود.

با توجه به اینکه مشورت و مذاکره کارکرد اصلی مجلس است، و امکان انجام مشورت اطراف میزها نیست، نمایندگان بالاجبار در گوشه‌های پهن مجلس جلسه خواهند گذاشت.

 

 

۳. فاصله‌گذاری‌های زیاد باعث طولانی‌ترشدن مسیرها شده و جابجایی‌ها زمان بیشتری می‌برد.

به‌عنوانِ‌مثال اگر بخواهید با نماینده‌ای در آن سوی مجلس ارتباط برقرار کنید، باید یک سفر درون‌ساختمانی را تجربه کنید و اگر فقط پنج نماینده چنین تصمیمی بگیرند … !

۴. فضای خالی موجود در گوشه‌ها و در میان صحن مجلس، تبدیل به مکان‌های تجمع می‌شود.

فضاهای بازِ بی‌برنامه خصوصاً در گوشه‌ها بهترین مکان برای مشورت‌هایی است که میزهای دست‌و‌پا‌گیر اجازۀ آن را نمی‌دهند.

ب- ابعاد غیرانسانی

حجم عظیم مجلس با سقف بسیار مرتفع، تصویری باشکوه از مجلس می سازد اما

۱. باعث تحقیر نماینده شده و نمایندگان خود را گم‌شده در محیط و دیده‌نشدنی و کم‌تأثیر حس می‌کنند.

در واقعی سقفی که باید مانند چتری افراد متکثر را جمع کند، باعث تحقیر و خودکوچک‌بینی افراد شده است. حجم عظیم و غیرانسانی مجلس شبیه دریاچه‌ای است که ماهی‌ها را می‌بلعد. در کنار تأثیر منفی احتمالی بر قانون‌گذاران، دستِ‌کم نمایندگان رفتارهای خارج از نظم خود را کم‌تأثیر می‌بینند. خوابیدن، حرکت، گفت‌وگو‌های شخصی و کارهای این‌چنینی نمایندگان در این دریاچه را چه کسی می‌بیند؟!

۲. فضای وسیع، سقف بلند و حجم عظیم مجلس باعث نیاز به بلندگو‌های پرقدرت می‌شود، درنتیجه اجازۀ صحبت‌کردن افراد با صدای معمولی فراهم می‌شود و همهمه‌ای دائمی جای سکوت را می‌گیرد. همهمه‌ای که هم خودش بی‌نظمی است و هم باعث بی‌نظمی بیشتر می‌شود.

 

ج- ایده های نادرست

ایدۀ اصلی مجلس فعلی بر نشستن نماینده در صندلی خود و ارتباط با بلندگو و مانیتور است. نمایندگان در نیم‌دایره‌ای جمع هستند و طبیعتاً جایگاه ریاست هم مقابل و در ارتفاع قرار می‌گیرد. محدودۀ ریاست مانند دژی مرتفع و بافاصله شده است و رسماً نوعی جدایی و برتری طبقۀ ریاست را القا می‌کند. وجود درب مستقل این مسئله را تشدید می‌کند.

 

۱. حضور پُرتکرار مانیتورها هم باعث شلوغی شده است و هم باعث کاهش دید و آلودگی نوری شدید.

 

۲. نماینده‌ها بیشتر مرکز (رئیس مجلس) را می بینید تا یکدیگر را، و تنها رئیس مجلس است که همه را می بیند. ساختاری شبیه تئاتر و ارکستر.

نتیجه آنکه نماینده‌ای که صحبت می‌کند، عملاً خود را در گفت‌وگو با رئیس می‌بیند نه تمام مجلس و انتظار دارد دیگر نمایندگان از طریق بلندگو شونده باشند؛ اما نمایندگان دیگر  که اصولاً او را نمی‌بینند (و گوینده نیز آن‌ها را نمی بیند) اصلاً خود را مخاطب نمی‌یابند و به‌راحتی امکان بی‌نظمی دارند. بارها مشاهده کرده‌اید که نمایندگان در ابتدای صحبت از دیگران می‌خواهند به آن‌ها توجه کنند!

راهکارها:

معماری مجلس ایران یکی از ریشه‌های اصلی هرج‌و‌مرج آن است. ریشه‌ای که راهکار آن جز معماری نیست. راهکار درست جمع‌ترکردن حجم بنا، نزدیک‌کردن نمایندگان به یکدیگر، حذف میزها و امکان تماشای یکدیگر است، که قطعا مجلسی منظم‌تر، پویاتر و مفیدتر خواهد ساخت. راهکارهای دسته‌بندی شده در این جدول ذکر شده است:

.

.

.

.

.

 

 

 

 

امیر سلمانی

هیچ نظری وجود ندارد